Bài 2: Tôi tên là Lý Văn

Bài 1 bạn đã biết cách chào. Nhưng chào xong thì nói gì tiếp? Trong hầu hết cuộc làm quen ở Trung Quốc, câu thứ hai gần như luôn là hỏi tên. Bài 2 dạy đúng phần đó: hỏi tên người lạ, xưng tên mình, và xử lý tình huống lỡ gọi nhầm tên người khác.

Ba tình huống trong bài

Ba đoạn hội thoại đi theo đúng trình tự của một lần làm quen thật ngoài đời:

• Trong lớp học: hỏi tên người bên cạnh bằng câu 请问，你叫什么名字？ (Qǐngwèn, nǐ jiào shénme míngzi?)
• Ngoài sân trường: gọi nhầm tên bạn học, phải xin lỗi bằng 对不起 (duìbuqǐ) và được đáp lại 没关系 (méi guānxi)
• Gặp bạn mới: tự giới thiệu rồi nói câu xã giao 很高兴认识你 (Hěn gāoxìng rènshi nǐ)

Điều người Việt cần chú ý

Trật tự từ tiếng Trung là Chủ ngữ + Động từ + Tân ngữ, giống hệt tiếng Việt — đây là lợi thế rất lớn của bạn so với người học nói tiếng Anh. Nhưng có hai chỗ dễ sai:

• Từ để hỏi 什么 (shénme) đứng đúng vị trí của thành phần cần hỏi, không nhảy lên đầu câu. Bạn nói 你叫什么名字？ chứ không đảo trật tự kiểu “What is your name?”.
• Các phó từ 不 (bù), 也 (yě), 很 (hěn) luôn đứng trước động từ hoặc tính từ: 我不是安妮 · 认识你我也很高兴. Người mới hay dịch từng chữ từ tiếng Việt rồi đặt sai vị trí.

Họ tên người Trung Quốc

Khác thói quen của người Việt khi xưng tên riêng, tên tiếng Trung viết họ trước, tên sau: 李文 = họ 李 (Lý) + tên 文 (Văn). Khi ai đó nói 我叫李文, chữ đầu tiên chính là họ của họ.

Học xong bài này, bạn có thể bước vào một lớp học ở Trung Quốc, hỏi tên bạn bên cạnh, giới thiệu tên mình, xin lỗi khi nhầm và đáp lời một cách tự nhiên.

Bảng tóm tắt

1. Trật tự từ: chỗ giống và chỗ khác tiếng Việt

Câu tiếng Trung xếp theo thứ tự Chủ ngữ + Vị ngữ + Tân ngữ, đúng như tiếng Việt. Trong câu 我叫陈天中: 我 là chủ ngữ, 叫 là vị ngữ, 陈天中 là tân ngữ. Bạn dịch thẳng từng phần từ tiếng Việt sang là ra câu đúng.

Nhưng có hai chỗ tiếng Trung không cho phép xê dịch, và đây chính là hai lỗi phổ biến nhất của người Việt mới học:

• Từ để hỏi đứng nguyên tại chỗ. Muốn hỏi về “tên”, bạn đặt 什么 đúng vào vị trí của thành phần cần hỏi, ngay trước 名字: 你叫什么名字？ Không được đảo nó lên đầu câu.
• Phó từ luôn đứng trước động từ hoặc tính từ. 不, 也, 很 không bao giờ đứng cuối câu.

2. Câu chữ 是 và phủ định với 不

是 (shì) nghĩa là “là”, dùng để nối hai danh từ: 我是学生 (Mình là học sinh). Phủ định thì thêm 不 bù ngay trước 是: 我不是学生.

⚠ Chú ý phát âm: 不 vốn mang thanh 4, nhưng khi đứng trước một chữ cũng mang thanh 4 (như 是 shì) thì đổi thành thanh 2. Vì vậy 不是 đọc là bú shì, không phải bù shì.

3. Vị ngữ tính từ: 很 thay cho 是

Đây là điểm khác hẳn tiếng Việt, phải nhớ kỹ. Khi vị ngữ là một tính từ, tiếng Trung không dùng 是:

• Đúng: 我很高兴。 (Wǒ hěn gāoxìng.) — Mình rất vui.
• Sai: 我是高兴。

Người Việt hay dịch “Tôi rất vui” thành câu có 是 vì trong đầu vẫn nghĩ theo mẫu “tôi + là + …”. Hãy nhớ: tính từ tự nó đã làm vị ngữ, chỉ cần thêm 很 phía trước. Ở đây 很 nhiều khi chỉ đóng vai trò đệm cho câu cân đối chứ không thực sự nhấn mạnh “rất”.

4. Phó từ 也 — “cũng”

也 (yě) luôn đứng sau chủ ngữ và trước động từ hoặc tính từ:

• 认识你我也很高兴。 — Được quen bạn mình cũng rất vui.
• 我也是学生。 — Mình cũng là học sinh.

Lỗi hay gặp: đặt 也 ở cuối câu hoặc trước chủ ngữ theo thói quen tiếng Việt (“tôi vui cũng”). Cứ nhớ công thức cố định: Chủ ngữ + 也 + phần còn lại.

5. Xin lỗi và đáp lời

对不起 (duìbuqǐ) là lời xin lỗi chuẩn. Người nghe đáp lại bằng 没关系 (méi guānxi) — “không sao đâu”. Trong khẩu ngữ hằng ngày, người Trung Quốc còn nói gọn 没事 (méishì) hoặc lặp lại thành 没事没事 cho thân mật.

6. Họ tên người Trung Quốc: 姓 + 名

Tên người Trung Quốc luôn theo thứ tự họ trước, tên sau, ngược với cách viết trong nhiều mẫu đơn tiếng Anh:

• 李文 → họ 李 (Lý) + tên 文 (Văn)
• 王一飞 → họ 王 (Vương) + tên 一飞 (Nhất Phi)
• 白家月 → họ 白 (Bạch) + tên 家月 (Gia Nguyệt)

Họ thường chỉ có một chữ, tên có một hoặc hai chữ. Vì vậy khi nghe 我叫陈天中, bạn biết ngay người này họ 陈 (Trần).